Prace plastyczne “Zbójnicy z Karpat”

2021-05-20
skoczylas pochod zbojnikow mnw_6209006

Zbójnictwo było zjawiskiem wpisanym w wielobarwne dzieje Karpat. Nigdzie indziej na taka skalę, kompanie chłopskie dowodzone przez hardego harnasia, nie siały postrachu w górskich wioskach i na traktach handlowych. Z drugiej strony zbójnicy cieszyli się szacunkiem wśród miejscowej ludności, bowiem znani byli ze swej szczodrości wobec ludzi im sprzyjających i ukochanych wiejskich dziewek zwanych „frajerkami”. Różne były powody, dla których ludzie porzucali doliny i wchodzili na rozbójnicka ścieżke w góry, do najczęstszych należały bieda, łatwy sposób wzbogacenia się, ucieczka przed prawem, oraz chęć życia bez ograniczeń. Opowiadano o ich niecnych wyczynach, oraz tworzono legendy o nadludzkich cechach charakteru. Według podań zbójnicy dzielili się zdobytymi łupami i skarbami z mieszkańcami karpackich wsi, dlatego do dziś mówi się "że zabierali bogatym, a dawali biednym". Na swój sposób równali świat i w ogólnej świadomości przetrwał mit "dobrego zbójnika". Najważniejszy był harnaś, czyli dowódca kompani, który decydował o wszystkim, co tyczyło się organizacji grupy, jej zbójeckiej działalności, oraz podziału łupu. Do dziś zachowały się prawdziwe historie i bajkowe opowieści dotyczące największych zbójników, a ich faktyczne dzieje warto poznać, gdyż są elementem bogatej, góralskiej kultury.

Ondraszek_m

Śpiewano o nim pieśni, opisywano niesamowite przygody z jego udziałem, a co najważniejsze szanowano za szlachetne serce - Juraj Janosik to dziś bohater narodowy Słowaków i niewątpliwie najsłynniejszy zbójnik w całych Karpatach. Urodził się we wsi Terchova na Słowacji w 1688 roku, która położona jest w malowniczym paśmie Małej Fatry. Janosik objął dowództwo nad bandą zbójników i przez kilka miesięcy pod jego dyktando kompania siała postrach w północnej Słowacji. Według miejscowych legend Janosik posiadał czarodziejskie przedmioty (ciupagę, pas, siedmiomilowe buty), które zapewniały mu powodzenie w walce, a skradzionymi przedmiotami dzielił się z mieszkańcami orawskich wsi. Zbójecki proceder harnasia z Terchovej nie trwał długo, został ujęty po kilkunastu miesiącach zbójowania i osadzony w więzieniu w Liptowskim Mikulaszu, Tu odbył się sąd nad jego czynami i wykonano najsurowszy wyrok przeznaczony dla przywódców kompani.

O zbójnickich skarbach krąży wiele legend i baśniowych opowiadań. Najczęściej na miejsca, gdzie chowali zrabowane przedmioty, oraz organizowali swoje kryjówki, wybierali niedostępne partie górskie. Masyw Babiej Góry w naturalny sposób przyciągał kompanie rabusiów. Według jeden z legend potoki babiogórskie każdej wiosny barwią się na kolor złoty, srebrny i brązowy, bowiem woda opłukuje ukryte tam przed wielu laty, zbójnickie skarby. Wielu harnasi organizowało bandy w rejonie „Królowej Beskidów”, lecz Józef Baczyński ze Skawicy był najbardziej znanym zbójnikiem spod Babiej Góry.

Na granicy Polski, Czech i Słowacji rozciagaja się malownicze partie Beskidów, z których najważniejsze szczyty to Barania Góra, Skrzyczne, Lysa Hora i Radgoszcz. Stały się one schronieniem dla zbójnika, który sławą dorównywał samemu Janosikowi, bowiem czyny Ondraszka, czyli Ondry Fucimiana uczyniły go największym harnasiem w Beskidzie Śląskim i Beskidach Morawsko-Śląskich.

381px-Wladyslaw_Skoczylas_-_Janosik

Wyniosłe grzbiety i głębokie doliny były wprost wymarzone dla ukrywajacych się zbójników, bowiem poruszali się sobie tylko znanymi ścieżkami i bardzo trudno było ich wytropić. Jednym z pierwszych zbójników, o którym piszą kronikarze żywieccy, był Sebastian Bury, który zasłynął jako najbardziej hardy zbójnik Żywiecczyzny.

Bardzo wiele nazw gór, hal i przełęczy w Beskidach wiąże się z postaciami, które żyły na tym terenie. Zbójnicy odcisnęli ślad także w nazewnictwie polskich Beskidów, bowiem na szlakach odnajdziemy Zbójnickie Okno, Zbójnicki Chodnik czy Jaskinię Zbójecką. Najbardziej znana góra kojarząca się z działalnością zbojnicką znajduje się w Beskidzie Śląskim, a wzięła się od Klimczaków, czyli trzech harnasi w Beskidzie Żywieckim i Beskidzie Ślaskim.

Największe nasilenie zbójnictwa w Karpatach przypadło na XVII i XVIII wiek. Grasowało wtedy najwięcej zorganizowanych band, dowodzonych na sposób wojskowy przez hardych harnasi, którzy napadali na kupców, kościoły, dwory i karczmy. Panowie, którzy władali górskimi terenami zwalczali zbójnictwo konsekwentnie, a same góry stawały się terenem coraz mocniej zagospodarowywanym. Osadzano tam nowych ludzi, karczowano lasy pod wypas owiec, oraz pracownicy leśni ścinali drzewa, co utrudniało zbójowanie i w konsekwencji proceder naturalnie zaniknął. Ostatnim zbójnikiem związanym z Tatrami i Podhalem był wielki hulaka, Wojtek Mateja.

skoczylas.zbójnicy
Skoczylas-Głowa_Janosika
wladyslaw-skoczylas-muzeum-zup-krakowskich-wieliczka-2016-04-08-001

Zorganizowane w Środowiskowym Domu Samopomocy w Pewli Wielkiej warsztaty plastyczne pod nazwą "Zbójnicy z Karpat" miały na celu przybliżyć przede wszystkim bajki, baśnie i legendy związane głównie z Jurajem Janosikiem jako postaci najbardziej charakterystycznej i rozpoznawalnej. Rozmawialiśmy także o strojach i zwyczajach góralskich. Uczestnicy wykonywali prace na deskach a posługiwali się różnymi technikami plastycznymi (kredka, farba, plastelina, kasza) i dzięki temu  obrazy są niezwykle ciekawe oraz różnorodne. Powstał cykl prac inspirowanych twórczością Władysława Skoczylasa, wykonany przez Agnieszkę Adamek, Joannę Nawrocką, Danutę Płonkę, Joannę Gołuch, Halinę Pierlak i Izabelę Łysień. Warsztaty przebiegały w wesołym i twórczym klimacie. Zapraszamy do obejrzenia zdjęć jak powstał cykl zbójnickich prac oraz jak prezentują się wykonane obrazy 🙂

IMG_20210204_104508132
IMG_20210218_110622714
IMG_20210205_123946659
IMG_20210218_110601437
IMG_20210310_120209105
IMG_20210205_123841260
IMG_20210222_114749758
IMG_20210216_121855082
IMG_20210222_114522764
IMG_20210218_115251159
IMG_20210205_105752968
IMG_20210305_111353594

A oto efekt pracy, czyli cykl obrazów "Zbójnicy z Karpat" 🙂

IMG_20210204_125814226
IMG_20210205_124022352
IMG_20210205_124034029
IMG_20210215_124338658
IMG_20210218_115234076
IMG_20210519_130620025
IMG_20210222_114543988
10
IMG_20210305_105240846
IMG_20210305_105257183
1
2
«