Artykuł “Wilderness Therapy, czyli Terapia Dzikiej Przyrody w USA”

2020-12-31

Autor: Robert Słonka

Dzika i różnorodna przyroda Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej zachwyca zarówno śmiałych wspinaczy skalnych, miłośników survivalu jak i preferujących nieśpieszne spacery turystów podziwiających piękno krajobrazu. To w Stanach Zjednoczonych powstał pierwszy na świecie chroniony obszar dzikiej przyrody, czyli Park Narodowy Yellowstone (1872 r.). Najcenniejsze pasma górskie, jeziora, lasy, pustynie i kaniony obecnie chronione są w 59 Parkach Narodowych pod zarządem National Park Service. Uchwalone wyjątkowe w skali świata prawo, („Ustawa o dzikiej przyrodzie” i „Ustawa o ochronie dzikiego życia”), które podkreśla wartość Dzikiej Przyrody/Dzikiej Natury (Wilderness/Windlands) definiowanej jako naturalne środowisko na Ziemi, które nie zostało w znaczący sposób zmodyfikowane przez działalność człowieka”.

Wiodące
1200px-Logo_of_the_United_States_National_Park_Service.svg
5a65b3e6eace967f8e026b5b
ynp-620x330

Narodowy System Ochrony Przyrody (National Wilderness Preservation System) chroni federalnie zarządzane obszary dzikiej przyrody wyznaczone do zachowania ich w naturalnym stanie. W USA już dawno dostrzeżono pozytywny wpływ środowiska naturalnego na ciało oraz psychikę człowieka, a usługi świadczone przez wyspecjalizowanych Terapeutów Przyrody oparte są na profesjonalnej wiedzy i szacunku do natury. Programy Wilderness Therapy/Outdoor Therapy/Adventure Therapy funkcjonują jako uznane formy wsparcia dla osób w każdym wieku i borykających się z różnorodnymi dysfunkcjami. Terapeutów Dzikiej Przyrody/Natury/Przygody kształci się na wyższych uczelniach i dokształca na kursach tematycznych. Placówki naukowe opracowują badania dotyczącego wpływu środowiska naturalnego na ludzki organizm, ukazują się publikacje z tego zakresu a co najważniejsze każdego roku tysiące ludzi bierze udział w sesjach, wycieczkach i wyprawach terapeutycznych w środowisku naturalnym.

PNYosemite (10)
PNYosemite (5)

Według organizacji GOOD THERAPY pomysł wykorzystania przyrody jako narzędzia terapeutycznego pojawił się prawdopodobnie w wyniku dwóch odrębnych, lecz podobnych wydarzeń. Pierwsze z nich miało miejsce w 1901 r. gdy w wyniku braku miejsc w salach Szpitala Stanowego Manhattan 40 osób chorych na gruźlicę zostało przeniesionych na trawniki i tereny zielone placówki. Zaobserwowano poprawę zdrowia fizycznego oraz psychicznego u osób przebywającym na świeżym powietrzu w porównaniu z tymi, którzy przebywali na terenie szpitala. Drugie wydarzenie miało miejsce pięć lat później, gdy trzęsienie ziemi spowodowało poważne zniszczenia w San Francisco. Hospitalizowani mieszkańcy, którzy zostali przeniesieni poza budynek, na świeże powietrze, dużo szybciej wykazali poprawę w wielu obszarach zdrowia i społecznego funkcjonowania. Trudno dziś oceniać obiektywnie przebieg „zielonej kuracji” i rozpoznać na ile ten przymusowy zabieg przyczynił się do szybszego powrotu do zdrowia, niemniej jednak w świecie medycznym zachowała się pamięć o tej nietypowej rehabilitacji. Po II wojnie światowej w opracowywaniu pierwszych programów terapeutycznych wykorzystujących środowisko naturalne, oparto się między innymi na wiedzy niemieckiego pedagoga Kurta Hahna, który rozwinął program pełnego rozwoju każdej osoby oraz edukacji na świeżym powietrzu (Outward Bound). W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku powstały w USA programy zdrowotne zwane Terapią Dzikiej Przyrody (Wilderness Therapy), które wykorzystują środowisko naturalne w celach terapeutycznych. W ciągu ostatnich dziesięciu lat odnotowano znaczny wzrost ilości i jakości badań nad terapią dzikiej przyrody, a zwolennicy podejścia mają na celu ustanowienie solidnych podstaw empirycznych dowodów na jej skuteczność.

MountWhitney (3)
MonoLake-Tufy (7)

Nie ma jednej definicji Terapii Dzikiej Przyrody, co więcej od wielu lat trwa dyskusja nad relacjami pomiędzy składowymi tej specyficznej sytuacji terapeutycznej. Poszczególni terapeuci lub organizacje proponują swoje rozwiązania i ujęcia teoretyczne tego tematu, czego przykładem są m.in. opracowania Międzynarodowych Konferencji Terapii Przygodowej (IATC). Zdarza się, że zbyt szerokie definicje rozmywają temat, a zbyt wąskie prowadzą do paradoksów, dlatego dyskusja nadal się toczy. Natomiast u praktyków tematu pojęcia Outdoor Therapy, Mountain Therapy, Adventure Therapy czy Wilderness Therapy stosowane są intuicyjnie jako oznaczenie aktywności zdrowotnej w środowisku naturalnym, a kontekst terapeutyczny (wybór miejsca, forma działania, metoda pracy, rodzaj grupy, rodzaj wyzwania) decyduje o wyborze najbardziej celnego określenia.

DolinaŚmierci (3)
DolinaŚmierci (7)
1
2
images

W swym artykule dr Leiv Einar Gabrielsen i Nevin J.Harper „Rola terapii dzikiej przyrody dla młodzieży w obliczu globalnych trendów urbanizacji i technicyzacji” skłaniają się ku definicji Terapii Dzikiej Przyrody jako „opieki nad zdrowiem psychicznym, która wykorzystuje terapeutycznie doświadczenie (…) w dziczy (czyt. w środowisku naturalnym – R.S.). Głównym założeniem jest to, że natura sama w sobie ułatwia i wzmacnia procesy wewnątrz i między psychologiczne, które mogą prowadzić do zwiększenia odporności psychicznej, a także zmniejszenia problemów zdrowotnych i behawioralnych”.

Z kolei organizacja GOOD THERAPY pisze na swoim portalu, że „Terapia dzikiej przyrody, określana również jako behawioralna opieka zdrowotna na świeżym powietrzu, to metoda leczenia wykorzystująca wyprawy w dziki teren lub inne nieznane otoczenie jako sposób rozwiązywania problemów behawioralnych i psychicznych”. Pod pojęciem „dzikiego terenu” rozumiemy środowisko naturalne, w tym środowisko górskie.

Natomiast definicja terapeutów zrzeszonych w ASPIRO ADVENTURE THERAPY (Sandy w stanie Utah), uważających się za pionierów tego typu aktywności w USA podkreśla wsparcie wnętrza każdej osoby, bowiem „Terapia Dzikiej Przyrody (czasami nazywana behawioralną opieką zdrowotną na świeżym powietrzu) ma na celu rozwiązywanie problematycznych zachowań poprzez wspieranie osobistej i społecznej odpowiedzialności oraz emocjonalny rozwój”.

3
4
7
9
6
ParkŁuków Skalnych (3)
ParkŁuków Skalnych (10)

Według terapeutów Aspiro Adventure przyroda ma działanie terapeutyczne, bowiem:

-łagodzi stres i przywraca spokojną uwagę

-zwiększa szczęście i obniża poziom depresji

-poprawia nastrój i poczucie własnej wartości

Korzyści z Terapii Dzikiej Przyrody można podzielić na cztery główne kategorie:

1.Poprawa zdrowia psychicznego, emocjonalnego i behawioralnego

2.Rozwój zdrowych strategii i umiejętności radzenia sobie w relacjach międzyludzkich

3.Rozwój tożsamości

4.Lepsze relacje rodzinne

Uważają, że podstawa dobrostanu każdej osoby jest Doświadczenia Dzikiej Przyrody, czyli „programowa aktywność w środowisku naturalnym w celu rozwoju osobistego, terapii, rehabilitacji, edukacji lub rozwoju przywódczo-organizacyjnego”.

health-benefits-hiking-info-1-100-1
13-benefits-of-hiking

Najważniejsze elementy Terapii Dzikiej Przyrody to:

1.Radykalna zmiana środowiska - terapia dzikiej przyrody zanurza uczestników w środowisku naturalnym jako część procesu terapeutycznego, aby wywołać introspekcję i ułatwić zmianę

2.Wyzwania - ułatwiają odkrywanie siebie i rozwój osobisty dzięki trudniejszym niż na co dzień doświadczeniom, które uczą nastawienia na rozwój i poczucie własnej skuteczności

3.Rozwój zdrowych relacji – przebywanie w grupie daje uczestnikom możliwość praktykowania zdrowych relacji takich jak pomoc, rozmowa, wspólne rozwiązywanie zadań

4.Terapia - sesje indywidualne i grupowe prowadzone w terenie wykorzystują zadaniowe przebywanie w środowisku naturalnym jako podstawę do poprawy ogólnego funkcjonowania danej osoby lub grupy osób

PNYosemite (1)
PNYosemite (2)

W Stanach Zjednoczonych wymagane jest zdobycie zawodu Terapeuty Przyrody na wyższej uczelni, gdyż w niektórych stanach konieczna jest licencja, aby móc prowadzić tego typu działalność. Następujące stany wymagają licencji na programy Terapii Dzikiej Przyrody: Kolorado, Maine, Karolina Północna, Oregon, Utah i Vermont. Jedną z uczelni, która kształci w tym kierunku jest położony u stóp Gór Skalistych NAROPA UNIVERSITY (Boulder w Kolorado, najszczęśliwszym mieście w USA w 2017 roku wg National Geographic) i można na niej uzyskać tytuł magistra Transpersonalnej Terapii Dzikiej Przyrody (Transpersonal Wilderness Therapy). Jak czytamy w ofercie uczelni, absolwent posiada umiejętności „interwencji terapeutycznej w zakresie terapii przygodowej i ekoterapii. Koncentruje się na kwestiach związanych z traumą i uzależnieniami”. Studia magisterskie w zakresie Transpersonalnej Terapii Dzikiej Przyrody trwają trzy lata i „są oparte na intensywnym doświadczeniu, interdyscyplinarności i wielokulturowości, zapewniając absolwentom praktyczne rady i doświadczenia dzikiej przyrody, od ekopsychologii po terapię na świeżym powietrzu oraz przywództwo”. Pedagodzy Naropa Uniwesity definiują Terapię Dzikiej Przyrody bardzo prosto i precyzyjnie, jako „świadome włączenie natury do interwencji terapeutycznych”. Teoria obejmuje nie tylko wiedzę z zakresu medycyny i psychologii, ale także techniki medytacyjne. Zajęcia praktyczne odbywają się w Górach Skalistych i kanionach Utah, a także zakłada intensywne wyprawy szkoleniowe w zakresie wspinaczki skałkowej, umiejętności przetrwania w terenie, kursy różnego typu wyzwań, ogrodnictwa i jazdy konnej. Podobne oferty znajdziemy na innych uczelniach lub w szkołach m.in. w Wilderness Survival School (Pittsburgh, Pennsylvania) oraz Unity College (Unity, Maine). To wszechstronne wykształcenie daje duże możliwości w późniejszej pracy z osobami z niepełnosprawnością lub z dysfunkcjami fizycznymi, psychicznymi i społecznymi. Oferty pracy w sektorze Wilderness Therapy możemy znaleźć między innymi na stronie BACKDOORJOBS.COM (zakładka OUTDOOR), a wynagrodzenie dla wykwalifikowanego terapeuty to około 40-50 tyś. dolarów rocznie, plus ubezpieczenie i bonusy korzystania ze sprzętu sportowego (średnia w 2017 roku wyniosła 47.680 tyś dol., źródło: Unity College).

naropa-logo
Certificate
Seal-old-green
Adventure-therapy-data-viz-1024x791

Specjalistyczne firmy terapeutyczne pracujące w oparciu o środowisko naturalne oferują programy skierowane do konkretnych osób, rodzin lub grup społecznych, które potrzebują wsparcia. Przykładem może być Equinox Counseling (Glendale w Kalifornii), którego mottem jest sekwencja Andre Gide „Tylko w przygodzie niektórym ludziom udaje się poznać siebie”. Terapeuci promują Terapię Przygody Rodzinnej jako „wyjątkowe doświadczenie terapeutyczne dla rodzin, które stanowi alternatywę dla tradycyjnych usług terapii rodzinnej w gabinecie”. Programy weekendowe lub wielodniowe są specjalnie opracowane, aby zaspokoić potrzeby terapeutyczne dziecka w środowisku otwartym i przygodowym m.in. w górskich rejonach Kolorado. Zajęcia mogą obejmować wspinaczkę skałkową, rafting, piesze wycieczki, jazdę na rowerze, pracownie sztuki i garncarstwa, a także wizyty w lokalnych parkach i zbiornikach wodnych w celu wykonania określonych działań opartych na kształtowaniu odpowiednich umiejętności. Jak mówi założycielka Centrum Equinox Mary Marcantonio „Nasze profesjonalne działanie przygodowe w środowisku naturalnym tworzy celową równowagę między zabawą, zdrowym lękiem, interwencjami specyficznymi dla leczenia w bezpiecznych warunkach” (equinonoxcounseling.com.).

MountWhitney (2)
ParkŁuków Skalnych (7)

Badania dotyczące wpływu Terapii Dzikiej Przyrody na uczestników programu prowadzi między innymi firma ELEMENT STRAVERSE (Huntington w stanie Utah). Jak piszą na swoim portalu „Mamy szczęście działać na jednym z najpiękniejszych terenów w kraju. W Elements Traverse nasi terapeuci wychodzą w teren, aby spotkać się z naszymi klientami w ich świecie. Tutaj terapia jest praktycznie nie do poznania dla naszych klientów, którzy wcześniej trenowali, aby siedzieć spokojnie i kiwać głową przez 50 minut, zanim mogli wrócić do robienia tego, co chcieli. Teraz nasi klienci angażują się w nowy sposób terapii, bez ścian i zegara. Programowanie przygodowe to potężny sposób na wykorzystanie umiejętności życiowych, które posiadasz, oraz tych których się uczysz, a jednocześnie pomaga ci dowiedzieć się, o ile jesteś bardziej zdolny niż wcześniej sądziłeś”.

Xero_HealthBenefits_08
f372e01cbc35f6edf3a5718acc0fd1b3

Wielokrotnie wykazano, że Terapia Dzikiej Przyrody ma znaczenie kliniczne i statystyczne dla młodych i dorosłych osób uczestniczących w zajęciach. W ramach badań uczestnicy, którzy wzięli udział w realizowanym programie Terapii Dzikiej Przyrody wypełniali ankietę dotyczącą ich subiektywnych doświadczeń. Poniższe pytania są zadane jako pytania 5-punktowe w skali Likerta (od„bardzo niezadowolony” do „bardzo zadowolony”).

Pytania i odpowiedzi:

1.„W porównaniu z sytuacją, gdy zacząłeś program, jak opisałbyś swoje problemy?"

Odp: 97,3% klientów twierdzi, że czuje się „znacznie lepiej” (59,5%) lub „nieco lepiej” (37,8%)

2.„Jak obecnie jesteś zadowolony z jakości leczenia, które otrzymałeś w ramach programu?”

Odp: 93,2% klientów stwierdziło, że są „bardzo zadowoleni” (66,1%) lub „raczej zadowoleni” (27,1%)

3.„Ile wysiłku włożyłeś w leczenie podczas programu?”

Odp: 35,1% zgłosiło, że stosuje „maksymalny wysiłek”. Kolejne 43,2% stwierdziło, że umieściło „Wysiłek powyżej średniej”.

(Żródło: www.elementstraverse,com)

MariposaSekwoje (4)
PustyniaSonora DrzewaJosue (3)

Na koniec oddajmy głos praktykom Terapii Dzikiej Przyrody ze Stanów Zjednoczonych, którzy w ten sposób opisują swoją metodę pracy:

Terapeuci z V MATHEUS (San Francisco) uważają, że „dobrze funkcjonujące i zaprojektowane programy Terapii Dzikiej Przyrody uczą odpowiedzialności, pracy zespołowej i samodzielności”.

Michael Corner w swym artykule opublikowanym na WILDERNESSTHERAPY.ORG stwierdził. że „Terapia Dzikiej Przyrody w najczystszej formie jest pozytywnym doświadczeniem rozwojowym, w którym dzieci (i dorośli - R.S.) stają przed naturalnymi wyzwaniami i przeciwnościami, które mają charakter terapeutyczny”.

Najszerszą perspektywę zakreślił OPEN SKY WILDERNESS uznając, że Terapia Dzikiej Przyrody to „holistyczny model leczenia skoncentrowany na ciele, umyśle, sercu i duszy”.

denver-colorado-chiropractic-hiking-health-benefits-infographic
benefits-for-kids

P.S.1. Terapia Dzikiej Przyrody to bardzo szerokie zagadnienie (nie tylko w USA), istnieje bogata literatura fachowa na ten temat (głównie anglojęzyczną), artykuł jedynie sygnalizuje ten nurt terapii środowiskiem naturalnym, a autor pisząc niniejszy artykuł wykorzystał ogólnie dostępne w internecie opracowania, teksty, badania oraz informacje zawarte na portalach tematycznych.

P.S.2. Bardzo dziękuję Ninie Mikołajczyk (Polskie Towarzystwo Tatrzańskie oddział w Łodzi) za udostępnienie zdjęć wykonanych podczas jej wędrówek po Parkach Narodowych USA.

Water Hole (10)
«