Artykuł „Montagnaterapia, czyli Góroterapia we Włoszech”

2020-12-05

Autor: Robert Słonka

We Włoszech na temat Góroterapii wypowiadają się lekarze, terapeuci i przewodnicy górscy. Świadomość pozytywnego wpływu gór na człowieka jest oczywista a organizowane sympozja naukowe, pisane prace naukowe i przeprowadzane badania w środowisku górskim potwierdzają wysoki stopień rozumienia oddziaływania skarbnicy górskiej na fizykę i psyche człowieka. Ale co najważniejsze, to państwo promuje turystykę górską i widzi w tej aktywności sposób na zdrowe fizycznie oraz psychiczne społeczeństwo. Naturalnym wydaje się recepta, w której lekarz pierwszego kontaktu zamiast kolejnego środka chemicznego zaleca spacer cienistą doliną, bądź wejście na pobliską górę. W Polsce pojęcie terapii górami jest kompletnie nieznane, bądź kojarzone z kolejną pseudo-medycyną lub romantycznym uzdrawianiem duszy. Tatry, Beskidy i Sudety to także środowisko terapeutyczne. Drzwi nie trzeba wyważać, wystarczy czerpać dobre wzory. Jakie były początki Góroterapii we Włoszech i jak to wygląda dzisiaj? Zapraszam do lektury.

G - zdjęcie
DSC_0211-- - Kopia
DSC_0262-- - Kopia

Pierwsze doświadczenie z terapią górską w Europie miało miejsce we Francji w szpitalu psychiatrycznym w Charleville-Mézières w pobliżu belgijskiej granicy. Na początku lat 80-tych pielęgniarka zdecydowała się zabrać niektórych pacjentów w góry (zapewne w pasmo Ardenów), aby doświadczyli czegoś zupełnie odmiennego od klaustrofobicznej i przygnębiającej rzeczywistości szpitalnej. Pacjenci musieli pokonać trudy fizyczne i psychiczne eskapady, tworzyli grupę zorganizowana wokół jednego celu, pomagali sobie nawzajem a ekstremalna wycieczka okazała się niezwykle skuteczna w terapii, bowiem w jej uczestnikach odrodziło się poczucie jedności z drugim człowiekiem. Ból i beznadzieja zostały zastąpione przez satysfakcję oraz radość. W ich wspomnieniach góry stały się miejscem „lodu, gdzie odrodziło się człowieczeństwo”. Tak kojarzymy pierwsze pozytywne doświadczenia związane z dobroczynnym oddziaływaniem środowiska górskiego na osoby z niepełnosprawnością. Historia dzielnej pielęgniarki przekroczyła granicę Francji i już wkrótce tego typu wycieczki zaczęto organizować w Belgii, a później we Włoszech.

FRAD008_8FI_290_0260-768x548
DSC_0262-- - Kopia
DSC_0384-- - Kopia

Giulio Scoppola (psycholog i psychoterapeuta)  wspomina, że „Pierwsze ustrukturyzowane doświadczenia, jakie znam we Włoszech, sięgają wczesnych lat dziewięćdziesiątych, a dokładnie roku 1993, kiedy w Centrum Dziennym Psychiatrii Godenzo w Rzymie zdecydowano się zaproponować projekt obejmujący również ‟Środowisko górskie jako scenariusz relacji psychologiczno-psychomotorycznych o charakterze terapeutyczno-rehabilitacyjnym". W kilka lat później (1999 r.) odbyła się Konferencja „Góry i Solidarność” w Pinzolo i wśród jej uczestników pojawiła się idea że działalność w górach może mieć ważne znaczenie terapeutyczne. Prezentowano wnioski terapeutów, którzy pracowali w środowisku górskim i zauważali pozytywny wpływ gór na człowieka.

DSC_0427-- - Kopia
DSC_0147-- - Kopia

Po raz pierwszy terminu „Terapia górska” użył Matteo Serafina we wrześniu 1999 roku na łamach „Famiglia Cristiana” (włoski tygodnik katolicki należący do zgromadzenia paulistów). Środowisko górskie pojawiło się w tekście jako scenariusz rehabilitacji a rosnące zainteresowanie wykorzystaniem gór w terapii było możliwe dzięki współpracy pasjonatów górskich wędrówek, terapeutów, stowarzyszeń górskich, firm zdrowotnych i organizacji non-profit.

Program „Terapii górskiej” został naukowo opracowany we Włoszech w 1999 roku podczas konferencji poświęconej specyfice metodologii leczenia w środowisku górskim. Uczestnicy konferencji rozważali dobroczynny wpływ turystyki górskiej na osoby po trudnych przejściach życiowych i będących w stanie traumy. Według uczestników konferencji celem „Terapii górskiej” jest przyniesienie korzyści z gór osobom z niepełnosprawnościami fizycznymi lub psychicznymi, ale także pomoc osobom z problemami ekonomicznymi i społecznymi. Wnioski z konferencji zaowocowały konkretnymi działaniami w obszarze Góroterapii („Montagnaterapia”). W następnym roku powstała Grupa Robocza ds. Terapii Górskiej, w skład której weszli pracownicy sektora publicznego, służby zdrowia oraz członkowie Club Alpino Italia (Włoskiego Klubu Alpejskiego). Od tego czasu Grupa Robocza rozwinęła interdyscyplinarne grupy działające na obszarach górskich we Włoszech, które zrzeszają się na zasadzie dobrowolności i zajmują różnymi kwestiami zdrowia fizycznego i psychicznego. Dzięki działalności osób z tego środowiska terapia górska przekroczyła granicę intuicji przewodników i terapeutów, aby stać się organiczną i rygorystyczną ścieżką kształtującą zdrowie.

Club Alpino Italiano
CAI Piemont
Club Alpino Italia

We Włoszech najważniejszymi partnerami państwa w realizacji Góroterapii jest Club Alpino Italia oraz inne organizacje i stowarzyszenia sektora pomocy społecznej. Czołowa organizacja górska we Włoszech (CAI) definiuje Góroterapię („Montagnaterapia”) jako oryginalne podejście metodologiczne o charakterze terapeutyczno-rehabilitacyjnym i / lub społeczno-wychowawczym ukierunkowane na profilaktykę wtórną, leczenie i rehabilitację osób z różnymi problemami, patologiami lub niepełnosprawnościami, realizowane poprzez pracę nad dynamiką grupy w kulturowym i naturalnym środowisku górskim oraz innych sztucznie do tego celu stworzonych warunkach. Na stronach internetowych CAI (głównej oraz oddziałów) znajdują się zakładki Góroterapia, które informują o programie terapeutycznym prowadzonym w środowisku górskim. Działania Góroterapii są projektowane i wdrażane głównie poprzez Narodową Służbę Zdrowia, która tworzy projekty społeczno-zdrowotne.

6
9
77

W 2009 roku Grupa Robocza ds. Terapii Górskiej oficjalnie utworzyła włoskie Associazione Montagnaterapia ONLUS („Stowarzyszenie Terapii Górskiej – Organizacja Non-Profit”), które opracowało metodologiczne podejście do terapii górskiej poprzez działania z zakresu promocji zdrowia oraz profilaktyki i rehabilitacji z dziećmi i dorosłymi. Jednym z pierwszych wydarzeń zorganizowanym przez Stowarzyszenie ONLUS we wrześniu 2009 roku była Konferencja Krajowa w miejscowości Pomezia na temat Góroterapii (Convegno Nazionale di Montagnaterapia – Pomezia 23.10.2009) pod patronatem Uniwersytetu Rzymskiego „La Sapienza”. Po konferencji wydano drukiem wystąpienia prelegentów zatytułowane: „Górskie wsparcie czyli na stokach Góroterapii” („Montagna solidale: i versanti della Montagnaterapia”. W publikacji omówione zostały tematy pozytywnego wpływu gór na sferę fizyczną (m.in. Giulio Scoppola - „Góroterapia kardiologiczna: szansa na szeroką rehabilitację kardiologiczną” ) i psychiczna człowieka (m.in. Paolo Di Benedetto - „Góroterapia i rehabilitacja psychiatryczna: kamienie węgielne skutecznej interwencji”), oraz przedstawiono w niej doświadczenia na temat 10-letniego doświadczenia prowadzenia terapii górami na terenie Włoch. Było to pierwsze wydawnictwo na temat Góroterapii, w kolejnych latach sukcesywnie opracowywano i publikowano artykuły, eseje i opisy doświadczeń góroterapetycznych. Niezwykle ważne są opracowania z kolejnych Konferencji Krajowych Góroterapii (m.in. wydawnictwo ”Obrady V Konferencji Górotarapii - 16-19.11.2016 r.”)

Książka Mognatoterapia 2
Ksiązka Mognatpterapia
Książka 4

Na włoskiej stronie Góroterapia (www.montagnaterapia.it) możemy uzyskać wszelkie informacje dotyczące możliwości wsparcia terapeutycznego w górach. Terapia górska prowadzona w sferze publicznej i instytucjonalnej (placówki zdrowotne, społeczno-edukacyjne, lokalne władze zdrowotne, Włoski Klub Alpejski), oraz w sektorze prywatnym (stowarzyszenia, ONLUS). Sesje terapii górskiej i ogólnej pracy klinicznej, superwizji lub treningu, odbywają się pod opieką doświadczonego personelu z dziedzin psychologii, psychiatrii, psychoterapii, edukacji, fizjoterapii, psychomotororyki, chorób wewnętrznych, kardiologii, medycyny sportowej, turystyki pieszej, alpinizmu, narciarstwo, wspinaczki sportowej oraz innych specjalistów z danej dziedziny. Istnieje wirtualna biblioteka, dzięki której mamy dostęp do fachowej wiedzy na temat terapii górami.

DSC_0470-- - Kopia
DSC_0098-- - Kopia

We wrześniu 2006 r. w Trentino w Dniu Kultury CAI powołano Krajową Koordynacja ds. Góroterapii. Włochy podzielono na makroregiony geograficzne, aby lepiej wspierać i koordynować pracę osób związanych z Góroterapią w terenie.

DSC00503-
DSC00508-

Na konferencji w Turynie w 2013 roku, która odbyła się pod hasłem: „Góry jednoczą, pomagają i leczą” omawiano leczenie chorób ciała i umysłu górami. Spotkanie odbyło się w symbolicznym miejscu dla włoskiego środowiska górskiego, jakim jest Narodowe Muzeum Górskie, a było częścią obchodów 150 rocznicy powstania Club Alpino Italia („Włoski Klub Alpejski – założony w 1863 r.”). Zabrał w niej głos profesor Lorenzo Montanaro (Uniwersytet Boloński), który zauważył nowatorskie podejście Góroterapii w szerszej perspektywie terapii człowieka: „Leczenie chorób ciała i umysłu górami. Może się to wydawać hazardem, romantycznym i nieco wizjonerskim pomysłem. Z drugiej strony doświadczenie pokazuje dokładnie odwrotnie. Dzięki zaangażowaniu lekarzy, psychologów i pedagogów, ale także prostych pasjonatów gór, istnieje dziś "droga pod górę", która w imię innej koncepcji człowieka może rzucić wyzwanie uprzedzeniom. Nazywa się to Terapią górską".

DSC_0541-- - Kopia
DSC00502-

Podczas Festiwalu Górskiego w Trento w 2019 roku dr Luigi Festi, przewodniczący Centralnej Komisji Lekarskiej CAI zorganizował okrągły stół, czyli panel dyskusyjny poświęcony tematowi Terapii górskiej. Podczas dyskusji dr Festi podkreślił konieczność powołania państwowej struktury Góroterapii: „Zawsze było wiadomo, można powiedzieć, że góra niesie ze sobą pewne korzyści psychofizyczne. Jest to praktyka, która podąża za wszystkimi alternatywnymi formami terapeutycznymi dla osób z zaburzeniami psychicznymi i psychologicznymi człowieka. Dobroczynna moc góry była zawsze znana. Dziś po prostu staramy się nadać temu wszystkiemu strukturę, kliniczną wartość tego, co zawsze było tylko „sensacją".

DSC_0213-- - Kopia
DSC_0315-- - Kopia

Obecną sytuację epidemiczną komentuje Ornella Giordana, referent ds. Góroterapii („Montagnaterapia”) na szczeblu krajowym w Centralnej Komisji ds. Turystyki i wyrażą stanowisko Włoskiego Klubu Alpejskiego co do pożądanych zachowań zdrowotnych w czasie pandemii: „Lockdown pozostawiła ślad, zwłaszcza na ludziach już znajdujących się w trudnej sytuacji, dlatego nawet jeśli wiele działań Włoskiego Klubu Alpejskiego nadal jest wstrzymanych, choć dążyliśmy do jak najszybszego ponownego uruchomienia działań Góroterapii („Montagnaterapii”). Naprawdę tego potrzebujemy”. Organizowane wycieczki w góry (...) są skierowane do osób z niepełnosprawnością fizyczną i sensoryczną, z problemami psychicznymi, uzależnieniami od substancji lub z określonymi patologiami”. Spodziewane korzyści dotyczą generalnie powrotu do cielesności. To piękno wspólnego chodzenia i poruszania się w środowisku, w którym zmysły znajdują ciągłe bodźce. Wzruszające jest widzieć, że ludzie, którzy cierpią i którym rano może być ciężko wstać z łóżka, po okresie spędzonym w górach są gotowi założyć buty i pójść na kolejny spacer ”.

DSC_0629--
DSC_0646--

Opinie włoskich lekarzy o Góroterapii:

1.Sandro Carpineta (psychiatra): „Góroterapia -to słowo ma swoje granice, ale ma tę zaletę, że jest bardzo syntetyczne. Mówiąc o terapii górskiej mamy na myśli złożony system obejmujący bardzo różne kategorie pacjentów: przede wszystkim pacjentów psychiatrycznych, ale także byłych narkomanów, osób z chorobami układu krążenia, diabetyków, niepełnosprawnych ruchowo i sensorycznie”.

2.Marco Battain (lekarz z miejscowości Cai Torino): „Pomimo różnorodności ścieżek istnieją pewne podstawowe wspólne cechy terapii górami - najważniejszym elementem jest dynamika grupy z interakcją ze środowiskiem naturalnym”.

3.Lorenzo Montanaro (profesor zwyczajny na Uniwersytecie Bolońskim): „Leczenie chorób ciała i umysłu górami. Może się to wydawać hazardem, romantycznym i nieco wizjonerskim pomysłem. Z drugiej strony doświadczenie pokazuje dokładnie odwrotnie. Dzięki zaangażowaniu lekarzy, psychologów i pedagogów, ale także prostych pasjonatów gór, istnieje dziś droga pod górę, która w imię innej koncepcji człowieka może rzucić wyzwanie uprzedzeniom. Nazywa się to: Terapia górska”.

DSC00288-

Autor na szczycie Piramida Vincenta (4.215 m.n.p.m.) we włoskiej części masywu Monte Rosa

«