Artykuł “Friluftsterapi, czyli terapia przyrody w Norwegii”

2020-12-11

Autor: Robert Słonka

Norwegia. Kraina mitycznych bogów, wikingów i trolli oraz autorytarnych rządów surowej przyrody. To tutaj wykształcił się specyficzny stosunek człowieka do natury, będący wyrazem szacunku do jej potęgi i piękna. W świadomości Norwegów dwa pojęcia definiują ich życie: „FRILUFTSLIV” i „ALLEMANSRETTEN”. Pierwszego z nich po raz pierwszy użył dramatopisarz Henryk Ibsen w wierszu „Na szczytach gór” (1859 r.), a utworzył go ze zlepka słów „FRI”-wolny, „LUFT”-powietrze, „LIV”-życie. Frilufttsliv oznacza świadomość naturalnego środowiska oraz aktywnego spędzania czasu wolnego w otoczeniu przyrody. Termin ten bardzo szybko rozpowszechnił się w norweskim społeczeństwie, wszedł na stałe do literatury, a co najważniejsze stał się stylem życia i postawą kulturową mieszkańców Północy.

Fri

Allemansretten zostało skodyfikowane („Ustawa o rekreacji na świeżym powietrzu” z 1957 roku) a jego przesłaniem jest to, że każdy człowiek może poruszać się i korzystać z dobrodziejstw natury w dowolnym zakątku kraju pod warunkiem poszanowania przyrody oraz nie zakłócania spokoju prywatnym właścicielom.

DSC01288-
DSC01377-

Norwegowie postrzegają środowisko górskie jako swoją przestrzeń życiową, oraz jako nieograniczony teren aktywności sportowej, rekreacyjnej i relaksacyjnej. Większość kraju zajmują Góry Skandynawskie, a pozostała część jest bardziej lub mniej sfałdowana, więc dla Norwega „wyjście z domu”, znaczy tyle co „wyjście w góry”. Statystyki pokazują, że prawie 80% Norwegów w 2017 roku była na górskiej lub leśnej wycieczce, a ponad połowa na dłuższej wędrówce, co świadczy o integracji norweskiej kultury ze środowiskiem naturalnym. W 2010 roku Nordycka Rada Ministerstw i Norweskie Ministerstwo Środowiska rozpoczęły projekt „Życie na świeżym powietrzu i zdrowie psychiczne” a jednym z wyznaczonych celów było ustanowienie wspólnej platformy dla systematycznego włączania życia na świeżym powietrzu w krajach nordyckich do usług zdrowia psychicznego, zarówno w zakresie profilaktyki, jak i terapii. Coraz więcej ośrodków rehabilitacyjnych, usług środowiskowych i klinik zdrowia psychicznego wykorzystuje przyrodę w różnych inicjatywach.

DSC01684-
DSC01443-

W Norwegii w ośrodkach zdrowia prowadzi się projekty związane z pozytywnym wpływem środowiska naturalnego na człowieka. Dr Leiv Einar Gabrielsen jest naukowcem, Outdoor Terapeutą i kierownikiem klinicznego projektu badawczego dotyczącego Terapii Dzikiej Przyrody, Friluftsterapi na Oddziale Zdrowia Psychicznego Dzieci i Młodzieży w Szpitalu Sorlandet w Kristiansand. W swej pracy i pasji łączy eksplorację dzikich terenów z działaniami terapeutycznymi. Uważa, że „Outdoor Therapy to specjalistyczne podejście do pracy ze zdrowiem psychicznym, które łączy indywidualne i grupowe działania terapeutyczne z podstawowym życiem na świeżym powietrzu i angażuje uczestników poprzez procesy ekologiczne, fizjologiczne i psychologiczne”. Dr Gabrielsen jest autorem wielu artykułów porządkujących wiedzę na temat terapii środowiskiem naturalnym, oraz przybliżających ustalenia światowe w tej dziedzinie. Ponadto jest propagatorem włączenia Terapii Przyrodą do norweskich szpitali oraz prowadzi szkolenia certyfikujące zawód Terapeuty Przyrody na całym świecie.

Profesja Terapeuta Przyrody lub Terapeuta Natury (nor. Friluftsterapeut, ang. Outdoor Therapist) jest oficjalnie uznawana, a osoba z tymi kwalifikacjami pracuje jako specjalista w dziedzinie wsparcia psycho – fizycznego w środowisku przyrodniczym. Najlepszym przykładem jest prezentacja kadry lekarskiej Szpitala w Kristiansand na stronie www.friluftsterapi.com :

Leiv Einar Gabrielsen - Terapeuta outdoor, pracownik naukowy, dr hab.

Leif T. Eskedal - Terapeuta outdoor, pracownik naukowy, dr hab.

Carina Ribe Fernee - Terapeuta outdoor, pracownik naukowy, dr hab.

Martin Hirte - Terapeuta outdoorowy, specjalista psycholog

Reidun Erene Kerlefsen - Konsultant naukowy, student studiów magisterskich

Andreas Koksvik - Terapeuta outdoorowy, socjolog

Vibeke Palucha - Terapeuta outdoor, magister pracy ze zdrowiem psychicznym

Gunnar Oland Åsen - Terapeuta outdoor, badacz, specjalista psycholog

Leiv

dr Leiv Einar Gabrielson (zdjęcie ze strony www.nordicdown.no)

DSC01497-
DSC01415-

Terapeta Outdoor to funkcjonujący w Norwegii zawód. Terapeuci FRILUFTSTERAPI opisują swoją metodę pracy: „Nasza ideologia opiera się na fakcie, że przyroda jest doskonałą areną ułatwiania, podtrzymywania i wzmacniania dobrych procesów terapeutycznych.

Dr Leiv Einar Gabrielsen propaguje i konsoliduje ruch terapeutyczny w górach Skandynawii. Prowadzi międzynarodowe projekty Nordic Down Adventusre&Counselling oraz Nordic Outdoor Therapy. Tak opisuje kontakty z kolegami z Finlandii i Szwecji: „Na pierwszym spotkaniu przedstawicieli krajów skandynawskich w Turku w Finlandii w 2017 roku zdecydowaliśmy się wdrożyć termin FRILUFTSTERAPI , aby reprezentować nordyckie podejście do tej branży. Przeniesienie terapii prowadzonej w domu na zewnątrz, to po prostu najniższy wspólny mianownik tego, co wszyscy robimy. Środowiska zewnętrzne mogą pozytywnie przyczyniać się do procesów terapeutycznych”.

 

DSC01658-
2

Wystosował swojego rodzaju apel i przesłanie do terapeutów działających w Skandynawii, zawarte w siedmiu punktach::

1.Stań się społecznością ludzi zainteresowanych szeroko pojętą Terapią Przyrody (Outdoor Therapy)

2.Uświadom sobie, jak nasza nordycka tożsamość wpływa na naszą Terapię na świeżym powietrzu (Outdoor Therapy Works).

3.Pracuj na rzecz naszych społeczeństw, aby Terapia Przyrody (Outdoor Therapy) była postrzegana jako realna opcja promowania zdrowia i dobrego samopoczucia.

4.Weź udział w publicznym dyskursie na temat tego, dlaczego i jak wykorzystywać doświadczenia natury jako sposoby promowania zdrowia i dobrego samopoczucia.

5.Pomóż w ułatwieniu wizyt międzynarodowych grup terapii przygodowej (Adventure Therapy Groups), które chcą doświadczyć nordyckiej przyrody.

6.Zostań uczciwym i jasnym głosem prawości w międzynarodowej społeczności Terapii Przygodowej (Adventure Therapy).

7.Zintensyfikuj badania nad Nordic Outdoor Therapy i pracuj nad ciągłą poprawą jakości naukowej swojej pracy.

DSC01524-
DSC01447-

Na stronach internetowych znajdziemy wiele informacji na temat Terapii Przyrody. Strona Nordic Outdoor Therapy zawiera informację na temat współpracy pomiędzy Norwegią, Szwecją, Finlandią, Islandią i Danią w zakresie Terapii Przyrody, natomiast na Nordic Down Adventures&Counselling możemy skorzystać z ofert kursów dotyczących terapii w środowisku naturalnym w różnych rejonach świata. Warto odwiedzić stronę organizacji Norsk Friluftsliv (Oslo), która składa się z 18 norweskich organizacji wolontariackich, posiada 950 000 członków oraz 5000 klubów i organizacji na świeżym powietrzu. Na poszczególnych podstronach poznamy wizję, misję, wydarzenia, artykuły, ludzi, oraz zapoznamy się z tekstami na temat norweskiego stosunku do przyrody. Stron poświęconych filozofii i wydarzeniom związanych z friluftsliv jest dosyć sporo, wydawane są także magazyny i opracowania ukazujące praktykę tej aktywności.

Friluftsliv_0520_OMS.indd
Etikett_500
LXfWuxTioTZxNDky5WDQOq0A3veVYlzk

Szkolenia prowadzone przez norweskich specjalistów Terapii Przyrody odbywają się na całym świecie.

Canada flyer July photo
Nordisk Friluftsterapi II

Pracownicy naukowi prowadzą badania dotyczące terapeutycznego wpływu środowiska naturalnego na konkretne problemy psychiczne lub innego rodzaju dysfunkcje. Przykładem może być projekt przeprowadzony na prawie 200 000 norweskich nastolatków w 2015 roku, wśród których 1/3 wykazywała brak akceptacji sposobu życia jakie prowadzi. Jako antidotum zaproponowano wykorzystanie Terapii Przyrody jako kompleksowej interwencji składającej się z podstawowych elementów terapii górskiej, które można dostosować do głównego nurtu promocji zdrowia i leczenia klinicznego nastolatków. Główną przesłanką zaproponowanej terapii było przekonanie, że natura sama w sobie ułatwia i wzmacnia procesy psychologiczne, które mogą prowadzić do zwiększenia odporności psychicznej, a także zmniejsza problemy zdrowotne i behawioralne. Prowadzący projekt badacze i traperzy kierowali się zasadą, że „Terapia Przyrody przenosi uwagę z dysfunkcji i niepowodzeń na identyfikację i promocję zdolności oraz zasobów każdej osoby”. Co trzy lata odbywa się Międzynarodowa Światowa Konferencja w zakresie Terapii Natury (Outdoor Therapy) i Terapii Przygodowej. Norwegia będzie gospodarzem kolejnej konferencji z rzędu, czyli 9th International Adventure Therapy Conference, która prawdopodobnie odbędzie się w 2022 roku.

DSC01755-
DSC01690-

W głównych szpitalach uniwersyteckich prowadzone są badania w zakresie medycyny górskiej, oraz funkcjonują organizacje zajmujące się tym tematem (Norweskie Towarzystwo Medycyny Górskiej,). Na stronach Badawczej Grupy Medycyny Górskiej znajdziemy sporo informacji w zakresie relacji człowieka-góry-medycyna: „Termin medycyna górska opisuje dziedzinę medycyny dotyczącą profilaktyki i leczenia schorzeń, które mogą wystąpić w górach wysokich. Charakteryzuje się trudnymi warunkami, przez co nawet najprostsze badania lekarskie, interwencje i leczenie mogą być bardzo wymagające. Tematy badawcze w tym kontekście mogą obejmować hipotermię, odmrożenia, wyrzuty wysokości, medycynę ekspedycyjną, lawinę, anestezję i analgezję w warunkach prymitywnych, toksykologię i traumatologię. Wydawane są publikacje związane z zachowaniem się w środowisku dzikiej przyrody i ratownictwem („Wilderness Medicine Magazine”), które udostępniają fachową wiedzę na temat bezpieczeństwa w górach. Na stronie wydawcy magazynu czytamy: „Znaczna część subkontynentu skandynawskiego pokryta jest pasmami górskimi, parkami narodowymi, śniegiem, nocami polarnymi, morzami i jeziorami. Pojęcia medyczne związane z dziką przyrodą są znane lekarzom”. Zdjęcie poniżej: www.wms.org

title

Analizę obecnego systemu edukacji specjalnej przedstawiła Aleksandra Antonik w pracy „Edukacja włączająca w Norwegii”. W kraju zlikwidowano szkoły specjalne, a w 1985 r. zamknięto ostatnią dużą instytucję zamieszkaną przez osoby z niepełnosprawnością. Uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi uczęszczają do szkół publicznych i znajdują się pod opieką specjalistów z Regionalnego Centrum Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej. Uczniowie o poważnych zaburzeniach otrzymują orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego i zdarza się, że najbardziej optymalną formą nauczania jest zorganizowana na terenie szkoły klasa specjalna. Norwegia to kraj, w którym tradycje segregacyjne nie mają głębokich korzeni. Wysoko cenioną wartością jest równość wszystkich ludzi ukształtowana przez Historię (brak feudalizmu), Religię (protestantyzm) i Geografię (trudne warunki górskie). Ogromna powierzchnia kraju w połączeniu z niewielkim zaludnieniem sprzyja tworzeniu się samowystarczalnych społeczności lokalnych, gdzie nie jest opłacalne izolowanie pojedynczych, odbiegających od normy jednostek w stworzonych specjalnie dla nich instytucjach i zapewne dlatego nie tworzy się oddzielnych programów terapeutycznych z wykorzystaniem środowiska naturalnego.

DSC02342-
DSC02312-

W Norwegii funkcjonują ośrodki rehabilitacyjne i kliniki zdrowia psychicznego, które od wielu lat aktywnie wykorzystuje przyrodę w różnych inicjatywach. Oto niektóre z nich:

-Sami National Center for Mental Health w Karasjok w północnej Norwegii oferuje rodzinom formy terapii przyrodniczej o nazwie Utmarksterapi i Meahcceterapiija

-Modum Bad Psychiatric Center w Vikersund prowadzi terapeutyczny program oparty o środowisko naturalne dla pacjentów z zaburzeniami osobowości

-Norsk Mestring z siedzibą w Trøndelag oferuje Terapię Przyrody zwaną Villmarksterapi dla nastolatków i dorosłych.

Miejscami szczególnie interesującymi dla turystów z niepełnosprawnością mogą być Centrum Kultury Storeda w Ostfold, gdzie zgromadzono eksponaty dla turystów niewidomych, Muzeum Norweskiej Historii w Trondheim dostosowane dla osób niesłyszących oraz Centrum Zdrowia i Sportu w Beitestolen, które prowadzi zajęcia dla niepełnosprawnych sportowców i sponsoruje zawody Ridderrennet dla narciarzy przełajowych z upośledzeniem wzroku. Informacji o podróżowaniu osób niepełnosprawnych po Norwegii udziela Norges Handikap-forbund.

DSC02319-
DSC01730-

Pewną kontrowersyjną (dla wielu osób) ciekawostką jest coraz bardziej popularny program medyczny państwowych szpitali „pacjent wolny od leków”, który promuje leczenie naturalnymi sposobami. Jako pierwszy program zmniejszania dawek środków chemicznych oraz stworzenie „oddziału psychiatrycznego wolnego od leków” utworzył Szpital Asgard w Tromso w 2017 roku, a jego pacjenci uczestniczą w spacerach i górskich wędrówkach po okolicy. Obecnie już kilkanaście szpitali uczestniczy w tym programie - jak widać Norwegia to kraj, w którym podejście do wielu zagadnień dotyczących zdrowia jest zupełnie odmienne od naszego.

DSC01558-
DSC02390-
DSC01571-
DSC01405-

Dr Gabrielson, który jest motorem napędowym Terapii Naturą na Północy (Outdoor Therapy), pomimo entuzjazmu w realizacji swej pasji, trzeźwo ocenia obecną sytuację: „Jednak Norwegia nie ma imponującego CV, jeśli chodzi o terapię na świeżym powietrzu, a szczególnie jeśli chodzi o dokumentowanie tej pracy”. Być może rozległość kraju wpływa na to, że trudno jest prowadzić jednolite programy terapeutyczne w każdym jego zakątku ? A może najciekawszym wnioskiem z podróży do Norwegii jest to, że chyba sami Norwegowie dbają o swoje zdrowie, biorąc pod uwagę stopień ich aktywności i podejścia do przyrody. Zapewne mają na uwadze słowa Fridtjofa Nansena: „Tym, co może nas ożywić i prowadzi z powrotem do bardziej ludzkiego istnienia, jest chęć podjęcia prostego życia w naturze, w lesie, na równinach, w górach, na płaskowyżach, w wielkiej pustce i samotności, gdzie nowe i istotniejsze myśli mogą na nas wpływać”.

DSC01424-

Autor na szczycie Galdhopiggen (2.469 m.n.p.m.), najwyższego szczytu Norwegii i całego pasma Gór Skandynawskich

«